Co dla przedsiębiorców oznacza nowa ustawa o jawności życia publicznego?

Projektowana ustawa zobowiązuje wszystkich średnich i dużych przedsiębiorców do wprowadzenia i stosowania skutecznych wewnętrznych procedur antykorupcyjnych. Już od 1 stycznia 2018 r.

Co dla firm oznacza nowa ustawa o jawności życia publicznego?

01.12.2017

Autorzy:
Dr Anna Partyka-Opiela
Anna Hlebicka-Józefowicz

Trwają konsultacje publiczne projektu ustawy o jawności życia publicznego opracowanego przez Koordynatora służb specjalnych - Mariusza Kamińskiego. Projektowana ustawa zobowiązuje wszystkich średnich i dużych przedsiębiorców – tj. wszystkich przedsiębiorców zatrudniających co najmniej 50 osób lub realizujących obrót większy niż 10 mln EUR - do wprowadzenia i stosowania skutecznych wewnętrznych procedur antykorupcyjnych.

Planowaną datą wejścia w życie nowych przepisów jest 1 stycznia 2018 r.

Z punktu widzenia prowadzonej przez Państwa działalności projektowane zmiany oznaczają konieczność:

  • wdrożenia lub co najmniej dostosowania posiadanych wewnętrznych rozwiązań antykorupcyjnych do nowych wymogów oraz zapewnienia systemu kontroli umożliwiającej udowodnienie ich realnego stosowania i skuteczności;
  • wprowadzenia systemu regularnych szkoleń dla pracowników i współpracowników dotyczących zasad i procedur antykorupcyjnych;
  • okresowego sprawdzania funkcjonowania wprowadzonych rozwiązań antykorupcyjnych pod kątem ich efektywności, w tym do wprowadzenia odpowiedniego sposobu dokumentowania stosowania tych rozwiązań (odpowiednie procesy audytowe i kontrolingowe) – na wypadek zarzutu ich nieskuteczności lub pozorności (np. powołanie wewnętrznych kolegialnych organów do ich stosowania, jak komitety compliance/rady zgodności);
  • wprowadzenia efektywnego systemu wewnętrznego informowania o nieprawidłowościach przez pracowników, współpracowników i kontrahentów (whistleblowing system);
  • wprowadzenia systemu weryfikacji kontrahentów pod kątem ich wiarygodności i rzetelności;
  • weryfikacji obowiązujących kontraktów oraz wzorców umów pod kątem ich zgodności z wymogami nowej regulacji (w szczególności wprowadzenia klauzul antykorupcyjnych);
  • ustalenia właściwych standardów komunikacji wewnętrznej i zewnętrznej;
  • przygotowania organizacji oraz przeszkolenia pracowników na wypadek kontroli CBA (np. przeprowadzenie symulacji kontroli).
KARY FINANSOWE ZA NIEDOSTOSOWANIE DO USTAWY

Naruszenie obowiązku wprowadzenia i stosowania wewnętrznych procedur antykorupcyjnych będzie się wiązało z ryzykiem przeprowadzenia kontroli CBA, nałożenia kary finansowej do 10 mln zł i objęcia 5-letnim zakazem ubiegania się o zamówienia publiczne. Ze wszczęciem kontroli CBA oraz wymierzeniem przewidzianych w ustawie sankcji łączyć się będzie również ryzyko reputacyjne.

Kary będą wymierzane w drodze decyzji Prezesa UOKIK wydawanej na wniosek Szefa CBA, jeżeli przeprowadzona w przedsiębiorstwie kontrola CBA wykaże, że wewnętrzne procedury antykorupcyjne nie były stosowane albo były nieskuteczne lub pozorne. Jednocześnie do wszczęcia kontroli CBA u przedsiębiorcy wystarczy, że osobie działającej na rzecz lub w imieniu tego przedsiębiorcy zostanie postawiony zarzut popełnienia przestępstwa korupcyjnego – niezależnie od ostatecznego efektu postępowania karnego.

Wprowadzenie skutecznych polityk antykorupcyjnych będzie niezwykle istotne – szybka reakcja na nieprawidłowości może uchronić przedsiębiorcę przed odpowiedzialnością wynikającą z ustawy. Projekt przewiduje, że Szef CBA będzie mógł odstąpić od skierowania wniosku o ukaranie, jeżeli postępowanie w sprawie danego czynu korupcyjnego zostało już wszczęte na podstawie wcześniejszego zawiadomienia złożonego przez przedsiębiorcę.

OCHRONA PROKURATORSKA DLA SYGNALISTÓW

Projekt przewiduje objęcie ochroną prokuratorską tzw. sygnalistów, czyli osób zgłaszających organom ścigania informacje o podejrzeniu popełnienia przez pracodawcę lub kontrahenta przestępstwa korupcyjnego. Dla przedsiębiorców oznacza to istotne ryzyko reputacyjne, nawet jeśli przekazane przez sygnalistę informacje okażą się nieprawdziwe.

Status sygnalisty ma być nadawany przez prokuratora, za zgodą osoby zgłaszającej. Warunkiem udzielenia ochrony będzie zgłoszenie wiarygodnych informacji o podejrzeniu popełnienia przestępstwa m.in: sprzedajności, przekupstwa, płatnej protekcji, oszustwa, fałszowania faktur ze znaczną kwotą należności, prania brudnych pieniędzy i nierzetelnej dokumentacji.

Status sygnalisty będzie mógł uzyskać m.in. pracownik, osoba współpracująca w ramach umowy zlecenia czy innej cywilnoprawnej, przedsiębiorca będący w stosunku umownym z podmiotem, o którego działalności informuje.

O nadaniu statusu sygnalisty prokurator będzie informował pracodawcę lub podmiot, którego dotyczą zgłaszane informacje.

Nadanie statusu sygnalisty wiążę się z objęciem takiej osoby szczególnym reżimem ochronnym, polegającym m.in. na:

  • zakazie rozwiązania z nią umowy (nie dotyczy rozwiązania za porozumieniem stron) lub zmiany warunków tej umowy na mniej korzystne (w szczególności w zakresie wysokości wynagrodzenia, miejsca lub czasu pracy)

- przez okres roku od daty umorzenia postępowania albo zakończenia postępowania karnego wszczętego przeciwko sprawcy przestępstwa prawomocnym orzeczeniem,

- bez zgody prokuratora wyrażanej na wniosek pracodawcy lub kontrahenta sygnalisty.